Vorige week vrijdag 9 november wijdde Elsbeth Etty, in een stuk over de betrouwbaarheid van literaire recensenten, de volgende regels aan Hans Warren:

Berucht was Hans Warren. Hij leverde zijn recensies, waarin hij auteurs die niet met hem bevriend waren hufterig behandelde, aan de Gemeenschappelijke Pers Dienst, zodat de hele provinciale pers, met meer dan een miljoen lezers, bediend werd door iemand met een geheime agenda.

Deze week reageert Mario Molegraaf in een ingezonden brief aan de krant:

In haar beschouwing Reden voor zuivere kritiek maakt Elsbeth Etty alle fouten die ze anderen verwijt.
Ze schrijft dat Hans Warren als criticus ‘berucht was’ vanwege zijn vooringenomenheid.
Daarmee presenteert ze een kwalijke fantasie van haar alsof het om een vaststaand feit zou gaan.

De waarheid is juist andersom. Hans Warren stond – tot schrik van sommige schrijvers – bekend als
een geheel onafhankelijk bespreker van boeken. Het werk van literaire vrienden kon hij afwijzend bespreken (wat hem soms in gewetensnood bracht),
het werk van gezworen vijanden juist gunstig. Ik weet dat uit eigen ondervinding
– ik heb tenslotte 23 jaar het leven met hem gedeeld. Maar in vrijwel alle publicaties
over zijn werk als recensent wordt zijn onafhankelijkheid gesignaleerd en daarvoor is hij
ook met de Pierre Bayleprijs geëerd. Het zegt, denk ik, alles dat hij ruim 50 jaar literatuur heeft kunnen bespreken voor één en dezelfde krant,
de Provinciale Zeeuwse Courant. Zoiets lukt alleen met een smetteloos blazoen.
Weliswaar is Hans Warren befaamd om zijn Geheim dagboek, hij had beslist geen geheime agenda.
In voorkomende gevallen zei hij in zijn besprekingen er zelfs bij hoe de persoonlijke verhoudingen lagen.

De opmerkingen van Elsbeth Etty zouden in elke andere context als laster worden aangemerkt. Ze levert zelf het allerbeste bewijs voor haar stelling: ‘Wat in de journalistiek doodzonden zijn, wordt gedoogd op boekpagina’s.

In zijn huis op Texel is gisteren Jan Wolkers overleden, 81 jaar oud. Jan Wolkers en Hans Warren kenden elkaar vooral door Maria ‘Sibylle’de Roo. Zij was Warrens jeugdliefde en zijn muze bij het schrijven van zijn poëziedebuut Pastorale. Later zou zij de eerste vrouw van Jan Wolkers worden. Wolkers schrijft over haar en Warren in zijn brieven aan Wim de Kler, die in 2005 verschenen onder de titel Ach Wim, wat is een vrouw?. Maria de Roo figureert als Sonja in Wolkers’ roman Een roos van vlees, waarin Warren ook zichzelf herkent. Andersom speelt Wolkers, onder de naam Josquin, een rol in Warrens nooit uitgegeven roman Om het behoud der eenzaamheid. Een fragment daaruit verscheen dit jaar in het lentenummer van De tweede ronde. Zie over Warren, Wolkers en Sibylle verder Hart van mijn land ik ben terug.

Het nieuwe Geheim dagboek van Hans Warren, over de jaren 1996-1998, zal in mei volgend jaar verschijnen. Hier alvast een kleine voorpublicatie.

7 juli 1996 – zondag, 20 uur – Het is heerlijk rustig op de boerderij.
Je hoort nu de tortel koeren, mussen sjilpen, een tuinfluiter orgelt.
Een gier van een hinnikend paard en de wind door de bladeren.
Ik ben zo moe, zo moe. Daarnet, toen ik m’n voeten in een heet bad zat te verzorgen,
praatte ik hardop met m’n moeder: ‘Jij was 57 toen je al weg moest, ik ben straks 75…’
Ik vraag me af of het zin zou hebben aan het hoofdeind van haar graf een steentje
te plaatsen, met bijvoorbeeld Dit is het graf van Albertina Femmetje Warren-Mennes
(1894-1951), mijn moeder, Hans. Dan kunnen de rozenstruiken blijven staan
en hoeft er geen zerk óp haar. Iets dergelijks voor oma Adriana de Blok.
En mezelf ook maar in Borssele laten begraven? Vroeger dacht ik romantisch:
aan het eind van de Noordnol, met een ijzeren hekje erom. Nu gewoon simpel op dat kerkhofje
dat net als heel het dorp in zo’n lelijke omgeving is komen te liggen, en waaraan ik toch,
toch, toch hecht. Ik heb vochtige ogen.

Binnenkort op de site de aanbiedingstekst uit de voorjaarscatalogus van uitgeverij Bert Bakker.

Eind november-begin december zal bij de Avalon Pers verschijnen: Kees Lekkerkerker en Hans Warren, Een verstokt necrofiel. Briefwisseling 1973-1979.

Op 28 augustus 2006 overleed, op 96-jarige leeftijd, Kees Lekkerkerker. Hans Warren ontmoette hem voor het eerst vlak na het einde van de Tweede Wereldoorlog, maar het contact werd pas echt vriendschappelijk in 1973, toen Lekkerkerker de bibliografie van Warren zou gaan verzorgen. In de hieropvolgende jaren wisselden de twee letterkundigen 34 brieven en briefkaarten uit, die nu voor het eerst in druk verschijnen en volgens samensteller Menno Voskuil “een mooi en boeiend beeld geven van een bijzondere literaire vriendschap”.

De uitgave, gezet uit de Garamond en met de hand gedrukt op Zerkall-papier, bevat de volledige correspondentie 1973-1979 tussen Warren en Lekkerkerker, bezorgd en ingeleid door Menno Voskuil. Een verstokt necrofiel zal een oplage kennen van ca. 90 genummerde exemplaren. Prijs 50 euro. Voor meer informatie of reserveringen: info@mennovoskuil.nl.

Geloof mij steeds, de correspondentie van Hans Warren en Ria Zifkamp, zal voor het eind van het jaar verschijnen. De uitgave bestaat uit drie delen: de brieven deel 1 (1990-1995),
de brieven deel 2 (1996-2001) en een deel met de gedichten van Ria Zifkamp, getiteld Al jaren lang dezelfde man. De drie delen samen zullen E 38,95 gaan kosten, de dichtbundel afzonderlijk E 9,95.

Van de flaptekst:

Hans Warren zag haar als zijn grootste fan. Maar Ria Zifkamp is misschien wel de grootste fan zonder meer, als geen ander in staat tot de gave van belangeloos bewonderen. Vermoedelijk heeft in de literatuurgeschiedenis geen lezer zo uitvoerig op het werk van een schrijver gereageerd als in dit geval. Een droom voor elke auteur. Een droom ook die in een nachtmerrie had kunnen omslaan als Ria Zifkamp niet Ria Zifkamp was geweest. Uitbundig, maar nooit opdringerig. Een beetje dweepziek, maar zichzelf altijd corrigerend. Trouw aan de bewonderde auteur, maar ook aan zichzelf.

Over Hans Warren dichtte zij eens:

Voor mij is hij vooral een schrijver
die mij niet ontwijkt, die zoveel op mij lijkt
dat ik hem word als ik zijn dagboek lees.

Zie eerdaags voor verschijningsdatum www.boekenmaker.nl