Het had de reis van zijn leven moeten worden, maar het werd een flop. Het was een cadeau van uitgever Bert Bakker voor Hans Warrens zeventigste verjaardag, deze reis naar Amerika, naar New York en Washington. We vertrokken op 1 oktober 1991 en op 11 oktober keerden we terug. Het verslag is, in bekorte vorm, afgedrukt in Geheim dagboek 1990-1992. Maar hoe pakte Hans Warren zo’n schrijfonderneming buitenshuis aan? In dit geval reserveerde hij er een zwart notitieboekje voor, waarin hij bijna 120 bladzijden schreef. Hij beschouwde het mobiele dagboekje als een onderdeel van zijn grote thuisdagboek. In cahier 44 daarvan tekende hij tussen de afscheidsnotitie van 1 oktober (‘M. lijkt me helaas erg nerveus, hij vergeet allerlei dingen die hij anders nooit vergeet, koffie malen, douchekachel aanlaten’) en de terugkeeraantekening van 11 oktober aan: ‘hiertussen: reisdagboekje 1 t/m 10 okt.’ Mij beviel het wel in Amerika, hem allerminst, een van de redenen voor heftige ruzies. Tijdens de vliegreis naar New York begint hij al afkeurend te schrijven. De eerste Amerikaanse notitie is van 2 oktober 7 uur lokale tijd. Hij biedt vooral een museumjournaal – bijna onvoorstelbaar hoeveel museums er worden bezocht. Zo staat hij in The Frick Collection eindelijk oog in oog met De Poolse ruiter, al dan niet van Rembrandt. Maar hij schrijft ook, met weinig sympathie, over het Amerikaanse leven en de taal: ‘Gelukkig (of helaas) versta ik het Am. totaal niet. M. wèl omdat hij altijd van die Am. series op t.v. bekijkt, maar ik lig er volkomen uit. Ook zijn alle woorden anders. The check. Restroom. Gratification etc. etc.’ Hij is pas weer op zijn gemak als hij vertrouwde dingen vanuit het vliegtuigraampje ziet: ‘De kustlijn van Nederland, waarschijnlijk Katwijk aan Zee, plassen, kassen, akkers.’

MARIO MOLEGRAAF